Menu

پژوهش: پایان نامه ارشد رشته جغرافیا : تحلیل فضایی خدمات آموزشی دهستان کنارسر بخش کوچصفهان

0 Comment

گرایش برنامه ریزی روستایی

با عنوان : تحلیل فضایی خدمات آموزشی دهستان کنارسر بخش کوچصفهان

دانشگاه آزاد اسلامی          

واحد رشت

دانشکده علوم انسانی

گروه آموزشی جغرافیا

پایان­نامه تحصیلی جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد

رشته: جغرافیا

گرایش برنامه ریزی روستایی

عنوان:

تحلیل فضایی خدمات آموزشی دهستان کنارسر بخش کوچصفهان شهرستان رشت

استاد راهنما:

دکتر سید علی پورفیکوئی

پایان نامه

بخش هایی از متن پایان نامه :

(ممکن می باشد هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود اما در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل می باشد)

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                   صفحه

چکیده…………………………………………………………………………………………………………………….. 1

مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………… 2

فصل اول طرح پژوهش……………………………………………………………………………………………….. 3

1-1- اظهار مسئله ………………………………………………………………………………………………………. 4

1-2- سوال پژوهش……………………………………………………………………………………………………… 4

1-3- اهداف پژوهش ………………………………………………………………………………………………….. 4

1-4- فرضيه‏ پژوهش……………………………………………………………………………………………………. 4

فصل دوم : مروری بر ادبیات پژوهش ……………………………………………………………………………. 5

2-1- پیشینه پژوهش …………………………………………………………………………………………………… 6

2-2 مبانی نظری………………………………………………………………………………………………………… 7

2-2-1- نظریه مکان مرکزی ………………………………………………………………………………………… 7

2-2-2- تحلیل پیوند فضایی و سهولت دسترسی………………………………………………………………. 8

2-2-3- رویکرد توزیع خدمات …………………………………………………………………………………… 9

2-2-4-رویکرد کارکردهای شهری در توسعه روستایی……………………………………………………… 10

2-2-5-رفتار انسانی و معرفت فضایی………………………………………………………………………….. 10

2-2-6-حوزه نفوذ ………………………………………………………………………………………………….. 11

2-2-7-حوزه نفوذ شهر رشت…………………………………………………………………………………….. 11

2-3-مدلها وتکنیکها…………………………………………………………………………………………………. 12

2-3-1- – مدل مطالعه اندازه مرکزیت(ثقل هندسی)…………………………………………………………. 13

2-3-2- مدلهای کارکردی………………………………………………………………………………………….. 13

2-3-3- روش درجه بندی روستاها …………………………………………………………………………….. 13

2-3-4- روش ساده ی جمعیت…………………………………………………………………………………… 14

فصل سوم: ویژگیهای جغرافیایی محدوده مورد مطالعه…………………………………………………… 15

3-1-روشها …………………………………………………………………………………………………………. 16

3-1-1- روش پژوهش ومراحل آن………………………………………………………………………………… 16

3-1-2- جامعه آماری پژوهش………………………………………………………………………………………. 16

3-2- ویژگیهای طبیعی …………………………………………………………………………………………….. 16

3-2-1- موقعیت……………………………………………………………………………………………………… 16

3-2-2-اقلیم ………………………………………………………………………………………………………….. 19

3-2-2-1-درجه حرارت ………………………………………………………………………………………….. 20

3-2-2-2- بارندگي………………………………………………………………………………………………….. 21

3-2-2-3-رطوبت نسبي …………………………………………………………………………………………… 21

3-2-3- منابع آب …………………………………………………………………………………………………… 22

3-2-4- خاک:………………………………………………………………………………………………………… 24

3-3- ویژ گیهای اجتماعی- جمعیتی ……………………………………………………………………………. 26

3-3-1- تعداد و توزیع جمعیت   و خانوار :………………………………………………………………….. 27

3-3-3- بعد خانوار …………………………………………………………………………………………………. 28

3-3-4- ترکیب جنسی …………………………………………………………………………………………….. 29

3-3-5- نسبت جنسی………………………………………………………………………………………………. 30

3-3-6-   سواد :……………………………………………………………………………………………………… 30

3-3-7-مهاجرت …………………………………………………………………………………………………….. 30

3-4-ویژگیهای اقتصادی……………………………………………………………………………………………. 31

3-4 -1- کشاورزی …………………………………………………………………………………………………. 31

3-4 -1- 1- کشاورزی ……………………………………………………………………………………………. 32

3-4 -1- 2- باغداري ………………………………………………………………………………………………. 32

3-4 -1- 3- دامداري ………………………………………………………………………………………………. 32

3-4 -1- 4- توليد پيله …………………………………………………………………………………………….. 32

3-4 -2- صنایع……………………………………………………………………………………………………… 33

3-5- ویژگیهای فضایی – کالبدی ………………………………………………………………………………. 33

3-5-1- خدمات…………………………………………………………………………………………………….. 33

فصل چهارم: یافته های پژوهش ………………………………………………………………………………….. 35

4-1- خدمات آموزشی و سابقه آن در شهر رشت……………………………………………………………. 36

4-2- خدمات آموزشی در محدوده مورد مطالعه………………………………………………………………. 36

4-3- توزیع امکانات و فضاهای آموزشی در محدوده مورد مطالعه……………………………………….. 39

4-3-1- خدمات آموزشی ابتدایی…………………………………………………………………………………. 40

4-3-2- خدمات آموزشی مقطع دبستان ……………………………………………………………………….. 42

4-4- توزیع دانش آموزان مقطع ابتدایی…………………………………………………………………………. 42

4-5- تراکم دانش آموزان مقطع ابتدایی………………………………………………………………………….. 45

4-6-تغییرات جمعیت دانش آموزان مقطع ابتدایی…………………………………………………………… 45

4-7- خدمات آموزشی مقطع راهنمایی………………………………………………………………………….. 45

4-7-1- مقطع راهنمایی…………………………………………………………………………………………….. 46

4-7-2- مقطع راهنمایی…………………………………………………………………………………………….. 48

4-8- مطالعه مکانی و فضایی مدارس ابتدایی دهستان کنارسر …………………………………………. 51

4-8-1- آموزشگاه های کنارسر بر حسب مساحت…………………………………………………………… 52

4-8-2-آموزشگاه های دهستان کنارسر به تفکیک فضای سرپوشیده(عیان) ……………………………. 53

4-8-3-تفکیک آموزشگاه ها براساس عمر ساختمان…………………………………………………………. 55

4-8-4-آموزشگاه ها براساس کیفیت ساختمان………………………………………………………………… 56

4-8-5-تفکیک آموزشگاه ها برحسب برخورداری از فضاهای پرورشی…………………………………. 57

4-8-6-آموزشگاه ها برحسب برخورداری از فضاهای رفاهی……………………………………………… 60

4-8-7- مطالعه موقعیت آموزشگاه ها نسبت به عوارض طبیعی………………………………………….. 62

4-8-8-همجواری آموزشگاه نسبت به عوارض انسانی………………………………………………………. 63

فصل پنجم: نتیجه گیری ، آزمون فرضیه ها و نتیجه گیری……………………………………………….. 66

5-1- آزمون فرضیه ها …………………………………………………………………………………………….. 67

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را در شماره بندی انتهای صفحه بخوانید              

5-2- نتیجه گیری ……………………………………………………………………………………………………. 67

5-3ـ ارائه طریق و راهبردها (الگوی بهینه توزیع خدمات آموزشی)………………………………………. 68

ضمائم…………………………………………………………………………………………………………………… 70

منابع……………………………………………………………………………………………………………………… 73

چکیده

     بی تردید آموزش و پرورش یکی از بنیادهایی می باشد که با جامه اقدام پوشاندن به کارکردهای عمده خود می تواند یکی از سهامداران اصلی تغییر وتحول در جهت توسعه باشد. هدف از انجام این پژوهش ارزیابی خدمات آموزشی با در نظر داشتن جمعیت می باشد وروش پژوهش آن به صورت توصیفی وتحلیلی بوده می باشد . در جریان پژوهش همه روستاهای در دهستان کنار مطالعه و مطالعه گردیده و با تکمیل پرسشنامه اطلاعات لازم گردآوری شده می باشد. تعداد و توزیع مدارس روستایی، کمبود بودجه وامکانات مالی دولت، عدم کیفیت مدارس ، رشد منفی جمعیت دانش آموزی، جمعیت روستا و تأثیر مدارس شهری در توزیع مدارس روستایی از مواردی هستند که ارائه الگوی مناسب مکان گزینی را مورد تأکید قرار می دهند. محیط جغرافیایی خدمات آموزشي يعني در دسترس قرار دادن امكان آموزش مناسب و با آرامش در مقاطع تحصيلي مختلف همراه با در اختيار نهادن ابزارهاي لازم براي آموزش در دورترين نقاط كه همان روستاها هستند، از اهداف مهمي می باشد كه دولتها براي دست يافتن به آن کوشش مضاعف می نمایند. دهستان کنارسر مانند مناطقی می باشد که از نظر جغرافیایی در سطح جلگه ای شهرستان رشت قرار گرفته می باشد در این دهستان مدارس موجود از نظر قرار گیری   در موقعیت خوبی دارند اما با در نظر داشتن اینکه جمعیت روستاها در سالهای اخیر کاهش یافته می باشد مدارس فوق از نظر تعداد دانش آموز از حد استاندارد هم کمتر می باشد اما از نظر امکانات و وسایل آموزشی در سطح پایین قرار دارند.

   واژگان کلیدی: ارزیابی، خدمات آموزشی، جمعیت ، دهستان کنار سر

مقدمه

از قرن نوزدهم میلادی نظریه پردازان مختلفی کوشش نمودند چگونگی توزیع شهرها و روستاها را در مکانهایی که استقرار یافته اند مشخص و روابط آنها را با یکدیگر روشن سازند. در این بین” فون تونن” “آگوست لوش”، ” والتر کریستالر” و… نظریاتی در ارتباط با مکان مرکزی ابراز داشته اند. در خصوص تعیین مکانهای بهینه در عرصه فضایی رویکردهای مختلفی رشد و تکوین پیدا نمود.

     هدف کلیه فعالیتهای انجام شده در خصوص نظامات شهری و روستایی ایجاد تعادل و توازن در عرصه فضایی- کالبدی ملی جهت دستیابی به توسعه پایدار و از سوی دیگر ایجاد نظم و نسق بین بخشهای مختلف ارایه کننده خدمات و امکانات و ممانعت از به هدر رفتن سرمایه های مالی و انسانی بوده می باشد. از طرفی توزیع بهینه و منطقی این فضاها یکی از شاخصهای مهم در فراهم کردن زمینه ها و دسترسی همگانی به امکانات آموزشی و از سوی دیگر گسترش آموزش عمومی و فنی و حرفه ای و در نهایت گام برداشتن در یکسری از ابعاد عدالت اجتماعی، به عنوان هدف محوری در نظام جمهوری اسلامی ایران می باشد. اهمیت و ارزش بر نامه ریزی بر کسی پوشیده نیست و از آنجا که نظام فرهنگی و آموزشی هر جامعه، هویت واقعی و مرتبه رشد و تکامل آن را مشخص می سازد، ارزیابی فضاهای آموزشی از اولویت خاصی بر خوردار می باشد. در این راستا ارزیابی خدمات آموزشی با در نظر داشتن جمعیت مورد توجه قرار می گیرد.

تدوین این پایان نامه در 5 فصل شامل فصول زیر تهیه شده می باشد:

فصل 1: کلیات طرح پژوهش

فصل 2 : مروری بر ادبیات پژوهش

فصل 3 : روش اجرای پژوهش

فصل 4: تجزیه و تحلیل یافته های پژوهش

فصل5 : نتیجه گیری و ارائه پیشنهاد

1-1- اظهار مسئله

     در گذشته گزینش وتعیین مکانها جهت احداث فضاهای آموزشی معمولا بر اساس تجارب روزانه اشخاص، اعمال نظر غیر تخصصی افراد یا گروههای بود که اعتبارات عمرانی جهت احداث آموزشگاه در راستای امکانات موجود مانند وجود زمین صورت می گرفت که گاه هدر رفتن منابع را به دنبال داشت و وجود تعدادی فضاهای آموزشی بدون بهره گیری در استانهای مختلف کشور گواه این مدعاست. اجرای طرح مکانیابی و انجام مطالعات بنیادی در نقاط روستایی می تواند منابع و امکانات را به سمت نیازهای واقعی سوق دهد و ارزیابی این مکانهای آموزشی می تواند در بر نامه ریزیهای جدید خدمات و مکانهای آموزشی و رفع معضلات مربوط به تراکم دانش آموزان در نقاط خاص موثر واقع گردد. کمبود نیروی انسانی متخصص وماهر وعدم وجود اعتبارات عمرانی دولت در روستاهای کوچک( زیر 20 خانوار) زمینه را برای ارائه خدمات به روستاهای کوچک محدود می سازد پس خدمات رسانی خاصه خدمات آموزشی به روستاهای کوچک بر اساس نقاط مر کزی و الویت بندی صورت می پذیرد. مطالعه های سازمان یونسکو از طرح مکانیابی فضاهای آموزشی که در سال 1985 در کشور مالزی به انجام رسیده می باشد نشان می دهد، این اقدام بسیار مفید بوده می باشد ومعادل 30% کل بودجه عمرانی آموزش و پرورش برای کشور مالزی صرفه جویی داشته می باشد (قربانی ،1377، ص4). دهستان کنار سر شهرستان رشت دارای 10 نقطه روستایی می باشد و دارای مراکز آموزشی در مقاطع ابتدایی و راهنمایی می باشد با در نظر داشتن میزان جمعیت دهستان حدود 1470000نفر هستند و تعداد دانش آموزان نیز 360 نفر می باشد حال این سوال مطرح می گردد که آیا مدارس فوق برای دانش آموزان مناسب می باشد در این پژوهش، محقق در نظر دارد تا به مطالعه مراکز آموزشی دهستان کنار سر بپردازد .

1-2- سوال پژوهش

1- توزیع مکانی خدمات آموزشی در دهستان کنار سر چگونه می باشد ؟

1-3- هدف پژوهش

     این پژوهش در پی دستابی به هدف زیراست:

     هدف کلی این پژوهش مطالعه توزیع مدارس در روستاهای دهستان کنار سر می باشد

1-4- فرضيه‏ پژوهش

     با در نظر داشتن هدف پژوهش فرضیه این پژوهش عبارتند از:

-1- پیشینه پژوهش

     در ارتباط با مکانیابی خدمات آموزشی تحقیقات زیادی در کشور صورت گرفته می باشد که می توان با مراجعه به پژوهشکده سازمان آموزش و پرورش به آنها دسترسی پیدا نمود که به بعضی از آنها تصریح می گردد:

     -آسایش، حسین، برنامه ریزی روستاییدر ایران،137، نشر دانشگاه پیام نور، در مبحث مفاهیم وضوابط خدمات عمومی در روستاهای ایران (چه نوع خدمات روستایی در کدام روستا) با بهره گیری از روشها ومدلهای تعیین مراکز خدمات روستایی در چهارچوب نظری روشهای برنامه ریزی خدمات را ارائه نموده می باشد.

     -آسایش، حسین،کارگاه برنامه ریزی روستایی،1380، نشر دانشگاه پیام نور، در مبحث الگوهای توزیع بهینه مراکز خدمات عمومی در روستاها، ضوابط مربوط به آموزش وپرورش تصریح نموده می باشد والگوهایی را برای احداث مدارس سه مقطع تحصیلی ارائه نموده می باشد.  

     – سازمان آموزش وپرورش استان کردستان، 1378، مکان یابی فضاهای آموزشی دوره های تحصیلی مختلف در استان کردستان که در آن به عواملی زیرا جمعیت روستا، روستاهای تحت پوشش جلگه ای ونوع جاده و فاصله تا مرکز دهستان و عامل رشد جمعیت مورد توجه قرار گرفته می باشد .

     – شورای تحقیقات سازمان آموزش وپرورش استان گیلان، 1373، مکان یابی فضاهای آموزشی دوره های تحصیلی مختلف در استان گیلان که در آن به عواملی زیرا جمعیت روستا، روستاهای تحت پوشش جلگه ای ونوع جاده و فاصله تا مرکز دهستان مورد توجه قرار گرفته اما در آن به بدون در نظر گرفتن عامل رشد جمعیت مدارس پیشنهادی روستاها مطرح گردیده .

   – شورای تحقیقات سازمان آموزش و پرورش استان گیلان، 1383، مکان یابی فضاهای آموزشی مورد نیاز آموزش و پرورش استان گیلان در ده سال آینده که در آن حوزه نفوذ و میزان جمعیت به عنوان عوامل موثر در مکانیابی بهره گیری شده می باشد.

– شورای تحقیقات سازمان آموزش و پرورش استان گیلان، 1383، فضاهای آموزشی مدارس استان گیلان ومقایسه آن با استانداردهای موجود، که در مکانیابی فضاهای آموزشی به عوامل محیطی توجه شده می باشد.

– قدیمی ربانی، محمد علی،1380، عملکرد طرح جامع شهر رشت در ارتباط با فضاهای آموزشی،     پایان نامه کارشناسی ارشد،که در آن به تأثیر و عملکرد طرح جامع شهری در ارتباط با فضاهای آموزشی توجه شده می باشد.

-کریمی، جمیله ، 1384، مکانیابی فضاهای آموزشی در نواحی روستایی بخش حویق شهرستان تالش، پایان نامه کارشناسی ارشدکه با در نظر داشتن عوامل جغرافیایی و با بهره گیری از انواع مدل ها، الگوهای بهینه خدمات آموزشی ارائه گردیده می باشد.

– قاضی ، حسین، مکانیابی خدمات آموزشی در چهارچوب توسعه روستایی شهرستان شفت، پایان نامه کارشناسی ارشد، که به عواملی مانند فاصله ودسترسی و انواع الگوها ومدل ها تاکید شده می باشد.

2-2 مبانی نظری

2-2-1- نظریه مکان مرکزی

   نظریه مکان مرکزی والتر کریستالر که در سال 1933 در کتاب خود منتشر ساخت تا سال 1950 مورد توجه قرار نگرفت اما از سال 1966 پس از ترجمه وانتشار به زبان انگلیسی، اساس مطالعات شهری – ناحیه ای قرار گرفت .

     در نظریه والتر کریستالر دو عامل مهم به نظر می رسد :

الف ) آستانه کالا وخدمات .

ب) محدوده ی بازار فروش کالا وخدمات.

مراکز مختلف نظام سکونتگاهی تنها از طریق نوع وتعداد کارکردها وخدمات و میزان اشتغال وجمعیت و فروش کالا وخدمات شناخته وتبیین می شوند. در نظریه کریستالر عامل هزینه حمل و نقل وآمد و گردید برای دریافت خدمات از موارد تعیین کننده می باشد پس مصرف کنندگان برای در پیدا نمود خدمات حداقل مسافت را برای دریافت آن در نظر می گیرند بنا بر آن چیز که واضح می باشد علاوه بر هزینه حمل ونقل مدت زمان صرف شده نیز از عوامل اصلی در عدم مراجعه به مکان مرکزی دورتر خواهد بود. در یک جامعه روستایی، یا شهر کوچک تقاضا محدود می باشد، در حالی که در جامعه بزرگ شهری، تقاضا بیشتر و در نتیجه نیازهای تخصصی نیز مطلوب تر عرضه می گردد تکنولوژی حمل ونقل نیز به نحوی شکل گیری نظام سلسله مراتبی را تحت تاثیر قرار می دهد به گونه ای که حمل ونقل سریع وارزان ممکن می باشد مصرف کنندگان خدمات را از مراجعه به مراکز کوچک تر منصرف سازد تا به خدمات بهتر وتخصصی تر دست یابند (شکوئی،1383، صص381-379). واین همان نکته ای می باشد که در روبرو شدن با دستیابی به امکانات وخدمات آموزشی بهتر وبیشتر در روستاهای پیرامونی شهر رشت با آن مواجه هستیم.

     مفهوم آستانه در مکان های مرکزی عبارت می باشد از حداقل سطح تقاضا نسبت به طرفداری از یک فعالیت و به تعبیری بخشی از یک مکان می باشد که دارای حداقل میزان نفوذ می باشد پس آستانه خدمات همواره با میزان جمعیت در ارتباط خواهد بود پس جمعیت به عنوان یک عامل عمده در عرضه خدمات در مکان مرکزی موثر می باشد ( شکوئی،1383، صص384-383).

   مفهوم حوزه نفوذ در نظریه مکان مرکزی، حداکثر فاصله ای می باشد که یک بر خوردار از خدمات تمایل به طی آن دارد. نظریه کریستالر در بیشتر شاخه های جغرافیای انسانی– فرهنگی تاثیرات عمیق علمی داشته می باشد وامروزه در سراسر دنیا نظریه مکان مرکزی در شاخه های مختلف جغرافیا و بر نامه ریزی های اقتصادی مورد بهره گیری قرار می گیرد. در حوزه نفوذ به مکانهای مرکزی به سه عامل عمده موثر می توان تصریح نمود که عبارتنداز:

    شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید                     
  • ویژگیهای فردی: سن، جنس، درآمدومیزان تحصیلات که پایگاه اجتماعی – اقتصادی فرد را تعیین می کند افرادی که پایگاه اجتماعی– اقتصادی بالاتری دارند برای دریافت خدمات فاصله های بسیاری را می پیمایند در حالی که طبقات کم درآمد نزدیکترین مراکز خدماتی را انتخاب می نمایند تا هزینه آمدوشد بیشتری نپردازند.
  • تصویر ذهنی : حرکت مصرف کنندگان، تحت تاثیر بعضی تصویر های ذهنی که حاصل تجربه ی قبلی آنهاست قرار می گیرد، مثل وسیله ی حرکت، مدت آمدوشد وهزینه ی کلی.

3- فضای رفتاری : در هر زمانی، فضای رفتاری فرد، تحت تاثیر اطلاعاتی که در مورد ساخت سلسله مراتب مکانهای مرکزی ازطریق تجربیات شخصی یا منابع دیگر کسب کرده می باشد، قرار می گیرد. گفتنی می باشد توانایی مکان برای جلب رضایت مشتریان از نظر نوع وکیفیت خدمات، به تعداد تاسیسات وکارکردهای مرکزی آن مکان بستگی دارد( شکوئی،1383، صص386-385).

تعداد صفحه :88

برچسب‌ها, , , , ,